Yazım Kuralları ve Noktalama

“Ben de okuldayım.” cümlesinde ayrı yazılan de, beni başka kişilere ekler; okuldaki -da ise yer ilişkisi kuran bulunma ekidir. Bağlaç da/de hiçbir zaman ta/te olmaz: “Kitap da burada.” Bulunma eki sertleşebilir: “kitapta”.

Sözü çıkarma yöntemi yardımcıdır, tek ölçüt değildir; çıkarınca anlam daralabilir. “O da geldi.” cümlesinden da çıkınca ekleme vurgusu kaybolur ama yapı kalır. Görevini doğruladıktan sonra yaz: “Ankara’da” bulunma eki, “Ankara da” bağlaçtır.

“Duydum ki sınav ertelenmiş.” cümlesindeki bağlaç ki ayrı yazılır. “Evdeki hesap”ta -ki sıfat kurar; “benimki”nde ismin yerini tutar ve bitişiktir. Ek olan -ki kendinden önceki söze bağlıdır.

“Belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki” kalıplaşmış bitişik biçimlerdir. Bir ezber sözünü bütün ki kullanımlarının açıklaması sayma; önce iki yargıyı mı bağlıyor, bir ismi mi belirtiyor, ismin yerine mi geçiyor, kontrol et.

Soru eki mı/mi/mu/mü kendinden önceki sözcükten ayrı, kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır: “Geldin mi?”, “Gelecek misiniz?”, “Hazır mıydı?” Ünlüsü önceki sözcüğün son ünlüsüne uyar.

Soru anlamı taşımadığında da ayrıdır: “Güzel mi güzel bir yer.” pekiştirme, “Yağmur yağdı mı yollar dolar.” zaman/koşul ilişkisi kurar. İkinci cümle bir soru sormadığı için sonuna sırf mi var diye soru işareti konmaz.

“Güzel idi / güzeldi”, “gelmiş ise / gelmişse” ek fiilin ayrı ve bitişik biçimleridir. Ünlüyle biten söze bitiştiğinde y görülebilir: “öğrenci idi → öğrenciydi”. “Kalem ile → kalemle”, “araba ile → arabayla” da benzer bir birleşme gösterir.

Yazılış biçimi görevi tek başına değiştirmez. “Kalemle yazdı.” ile “Kalem ile yazdı.” aynı araç ilişkisini kurar. Soruda ekin türü isteniyorsa yalnız aradaki boşluğa bakarak karar verme.