Bölge kavramı ve ülkeler
Aynı yer birden fazla bölgenin parçası olabilir.
Hangi özelliği aynı olan yerler?
Bir haritada yağışlı alanları, diğerinde limanın hizmet verdiği yerleri işaretlediğinde farklı sınırlar ortaya çıkar. İkisi de bölge oluşturabilir; çünkü bölge, seçilmiş bir veya birkaç ölçüte göre çevresinden ayrılan alandır. Bölgeyi tanımlamak için önce hangi özelliğin esas alındığını söylemek gerekir.
İklim, yer şekli ve bitki örtüsü doğal; nüfus, sanayi, kültür ve yönetim beşerî ölçütlerdir. Aynı şehir hem bir iklim bölgesinde hem bir sanayi alanında hem bir hizmet bölgesinde yer alabilir. Bu, sınıflandırmaların çeliştiği değil farklı sorulara cevap verdiği anlamına gelir.
Şekilsel ve işlevsel bölge
Şekilsel (homojen) bölge, seçilen özellik bakımından benzer yerleri bir araya getirir: maki bölgesi, karst alanı veya yoğun nüfus bölgesi gibi. İşlevsel (fonksiyonel) bölge, bir merkezle bağlantılı akış ve hizmet ilişkilerine dayanır: limanın art alanı, hastanenin hizmet çevresi veya bir ticaret merkezinin etki alanı gibi.
İşlevsel bölgenin her noktası aynı fiziksel görünüme sahip değildir. Dağ köyü ile kıyı kasabası aynı hastaneye yöneliyorsa bu işlev bakımından aynı bölgede bulunabilir. Sınırın neden çizildiğini anlamak, haritadaki çizginin görünüşünden daha önemlidir.
Sınırlar neden değişir?
İdari sınırlar belirlenmiş çizgilerdir; iklim ve bitki örtüsü sınırları çoğu zaman geçiş alanları taşır. Bir limana yeni demir yolu bağlandığında hizmet çevresi genişleyebilir. Sanayi veya turizm bölgesi zamanla büyüyebilir, daralabilir veya merkez değiştirebilir.
Aynı yağış haritasında “600 mm’den fazla” ve “1000 mm’den fazla” ölçütleri farklı bölgeler oluşturur. Dolayısıyla amaca göre eşik değişirse sınır da değişir. Bölge haritasını tartışırken tarihini, ölçütünü ve ölçeğini bilmeden “bu sınır kesinlikle yanlıştır” veya “hep aynı kalır” dememeliyiz.
Ülkeleri coğrafi ölçütle grupla
İspanya, İtalya ve Türkiye Akdeniz’e kıyısı olan ülkelere; Bolivya ve Moğolistan denize kıyısı olmayan ülkelere örnektir. Brezilya ve Endonezya Ekvator’un geçtiği ülkelerdir. Bu grupların her biri farklı bir ölçüte dayanır; aynı ülke birden fazla gruba girebilir.
“Akdeniz’e kıyısı olan ülke” ile “tamamında Akdeniz iklimi görülen ülke” aynı değildir. Türkiye ve İspanya’nın iç ve yüksek kesimlerinde farklı iklim koşulları bulunur. Dünya haritasında önce ülkenin konumunu, sonra sınıflandırma koşulunu kontrol ederek karar ver.
Bölge sınırı, seçilen ölçüt ve amaca bağlıdır. Şekilsel bölge benzerliği, işlevsel bölge bağlantıyı esas alır.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 9.3.1Dünyadaki farklı bölge örneklerini, özellikleri ve bölge belirlemede kullanılan kriterler açısından değerlendirir.
- MEB 9.3.2Bölge sınırlarının amaca göre değişebilirliğini örneklerle açıklar.
- MEB 9.3.3Harita kullanarak çeşitli coğrafi kriterlerle belirlenmiş bölgelerde bulunan ülkeleri sınıflandırır.
- Şekilsel ve işlevsel bölgeleri ayırır; ölçüte göre değişen sınırlar ve ülke grupları kurar.