Konu Anlatımı/TYT Geometri/Geometriye Başlangıç

Geometriye Başlangıç

Geometrinin dili

Bir nokta, bir çizgi, bir başlangıç.

Bu bölümde çalışacağın kazanımlar

  • Nokta, doğru, ışın ve doğru parçasını ayırt eder.
  • Geometrik çizim ile çizimin temsil ettiği matematiksel nesne arasındaki farkı açıklar.

Nokta bir konum söyler

Bir haritada yer işaretlediğini düşün. Geometride nokta, yalnızca konumu belirtir; eni, boyu ve alanı yoktur. Kâğıttaki benek, görebilmemiz için çizdiğimiz bir temsildir. Noktaları A, B gibi büyük harflerle adlandırırız.

İki nokta arasını sınırlarsan

A ve B'yi düz bir çizgiyle birleştirip iki uçta durursak [AB] doğru parçasını elde ederiz. Uzunluğunu |AB| ile gösteririz. İki farklı noktadan geçen yalnızca bir doğru vardır; bir doğru parçasının uzunluğu ise sonludur.

A ve B uçları arasındaki doğru parçası ve uzunluğu.AB|AB| = 5 birim

Çizgiyi devam ettirirsen

A'dan başlayıp B yönünde sonsuza devam eden şekil [AB ışınıdır. İki yönde de sonsuza devam ederse AB doğrusu olur. Oklar sonsuza devam etmeyi anlatır; ekranda gördüğümüz bölüm, doğrunun tamamı değildir.

Doğru parçası, ışın ve doğrunun sınırları karşılaştırılıyor.Doğru parçasıABIşınABDoğruAB

Doğru parçasının iki, ışının bir başlangıç/bitiş sınırı vardır. Doğru iki yönde sınırsızdır.

Dikkat: Bir doğruyu ekranda kısa çizmemiz, onun uzunluğunun sonlu olduğu anlamına gelmez.

Açıyı anlamak

Uzunluğu değil, dönüşü ölçüyoruz.

Bu bölümde çalışacağın kazanımlar

  • Açıyı ortak başlangıçlı iki ışın arasındaki dönüş olarak yorumlar.
  • Temel açı türlerini, tümler ve bütünler açı ilişkilerini ayırt eder.

İki ışın, ortak bir köşe

Bir kapının açılışını düşün: kapı uzasa da aynı miktarda açılabilir. Açı, ortak başlangıçlı iki ışının açıklığıyla ilgilidir. ∠AOB yazarken ortadaki O köşedir. Işınları daha uzun çizmek açıyı değiştirmez.

Ortak O köşesinden çıkan iki ışın 50 derecelik açı oluşturur.50°OAB

Bir tam dönüşü bölmek

Bir tam dönüşü 360 eşit derece olarak ölçeriz. Yarım dönüş 180°, çeyrek dönüş 90° olur. 0° ile 90° arası dar, 90° dik, 90° ile 180° arası geniş, 180° doğru açıdır.

Işın döndükçe dar açı geniş açıya dönüşüyor.35°OAB
Açı35°TürüDar açıBütünleri145°

Açılar bütünü tamamlar

Ölçüleri toplamı 90° olan iki açı tümler, 180° olanlar bütünler açılardır; komşu olmaları gerekmez. Bir doğruyu iki komşu açıya ayırdığında toplam 180° olur. Kesişen doğrulardaki ters açılar da aynı açının bütünleri olduklarından birbirine eşittir.

Komşu açıların toplamı 180 derece kalıyor.60°120°OAB
Bütünler60° + 120° = 180°

Komşu doğrusal açılar: α+β=180\displaystyle \alpha+\beta=180^\circ. Tümler açılar: α+β=90\displaystyle \alpha+\beta=90^\circ.

Dikkat: Bir çizimin dik görünmesi yeterli değildir. 90° bilgisi veya diklik işareti verilmiş olmalı.

Paraleller ve açılar

Aynı yön, tekrarlanan açılar.

Bu bölümde çalışacağın kazanımlar

  • Bir kesenin paralel doğrularla oluşturduğu yöndeş ve iç ters açıları belirler.
  • Paralel doğrularda aynı yandaki iç açıların neden bütünler olduğunu açıklar.

Paralel olmak ne demek?

Aynı düzlemde birbirini kesmeyen farklı doğrular paraleldir. İki paralel doğru aynı doğrultuyu taşır. Bu doğruları kesen üçüncü doğruya kesen denir. Kesenin eğimini değiştirsen de paralellerin doğrultuları birlikte aynı kalır.

Paralel doğrularda yöndeş açılar eşit.d₁d₂
Aynı doğrultud₁ ∥ d₂

Bir açıyı diğer kesişime taşı

Üst kesişimi kesen boyunca alt kesişime ötelediğini düşün. Paralel doğruların yönü aynı olduğu için ışınlar üst üste gelir. Aynı konumdaki bu açılar yöndeş açılardır ve eşittir. Ters açı eşitliğini de kullanınca paralellerin arasında, kesenin farklı taraflarındaki iç ters açılar eşit olur.

Kesenin iki yanındaki iç ters açılar eşit.d₁d₂69°69°
İç ters açılarα = β

Aynı tarafta kalırsan

Paralellerin arasında ve kesenin aynı tarafındaki iki iç açı birbirini 180°'ye tamamlar. Çünkü birini iç ters açıyla diğer kesişime taşıdığımızda, yan yana bir doğru açı elde ederiz. Böylece birçok kuralı iki fikirden çıkarırız: eşit yönler ve doğru açı.

Aynı yandaki iç açıların toplamı 180 derece.d₁d₂111°69°
Aynı yandaki iç açılarα + β = 180°

Paralel doğrularda yöndeş ve iç ters açılar eşit; aynı yandaki iç açılar bütünlerdir.

Dikkat: Şeklin Z veya F harfine benzemesi tek başına kanıt değildir. Önce paralellik koşulunu kontrol et.