Geleneksel ve modern tiyatro
Aynı sahne anlatılmak yerine oynanınca ne değişir?
Eylem gözümüzün önünde
Özgün sahne: 'DENİZ: Anahtar sende mi? / ECE: (Cebine bakar, kapıdan uzaklaşır.) Biraz bekleyelim.' Replik sözlü yanıtı, parantez içi yönerge hareketi gösterir. Ece'nin kaçınması söylenmeyen gerilim kurar. Tiyatroda çatışma diyalog, oyunculuk, mekân ve sahne düzeniyle görünür hâle gelir; yalnız konuşma listesi değildir.
Geleneksel tiyatro
Karagöz perde üzerinde tasvirlerle oynatılan gölge oyunu; orta oyunu canlı oyuncularla açık alandaki doğaçlama geleneğidir. Karagöz–Hacivat ile Kavuklu–Pişekâr ikilileri farklı türlere aittir. Meddah tek anlatıcının taklit ve hikâye anlatımı; köy seyirlik oyunları tören ve ortak yaşamla ilişkilidir. Karagözde mukaddime, muhavere, fasıl ve bitiş; orta oyununda giriş, muhavere, fasıl ve bitiş bölümleri ayırt edilir. Doğaçlama, hiçbir ortak kalıp veya hazırlık bulunmadığı anlamına gelmez.
Trajedi, komedi, dram ve teknikler
Klasik trajedi soylu kişiler, ciddi çatışma ve belirli kurallarla; komedi insanın kusurlarını gülünç durumlarla; dram ciddi ve gülünç olanı, farklı toplum kesimlerini birlikte işleyebilmesiyle tanıtılır. Üç birlik klasik kuramda zaman, yer ve olay birliğidir; bütün modern oyunların zorunlu kuralı değildir. Epik tiyatro seyircinin eleştirel mesafesini, absürt tiyatro iletişimsizlik ve varoluşun tutarsızlığını farklı yollarla öne çıkarır. Tirat uzun konuşma, monolog tek kişinin konuşması, suflör metin desteği sağlayan görevli, perde ve sahne yapı birimleridir.
Türk tiyatrosunda eser bağlantıları
Şinasi Şair Evlenmesi; Namık Kemal Vatan yahut Silistre; Musahipzade Celal İstanbul Efendisi; Haldun Taner Keşanlı Ali Destanı; Güngör Dilmen Midas'ın Kulakları; Turgut Özakman Ocak; Orhan Asena Tanrılar ve İnsanlar ile ilişkilidir. Dünya tiyatrosunda Molière Cimri, Shakespeare Hamlet, Brecht Cesaret Ana ve Çocukları, Beckett Godot'yu Beklerken farklı anlayışlara örnektir. Bir sahneyi radyo tiyatrosuna çevirirken görünür hareketi ses veya doğal diyalogla anlaşılır kıl; görüntü varmış gibi bırakma.
Tiyatroyu çatışma, söz, hareket ve sahneleme ilişkisi içinde oku.
Bu bölümün kazanımları
- MEB A.3.1Metinde geçen kelime ve kelime gruplarının anlamlarını tespit eder.
- MEB A.3.2Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönemle ilişkisini belirler.
- MEB A.3.3Metnin tema ve konusunu belirler.
- MEB A.3.4Metindeki çatışmaları belirler.
- MEB A.3.5Metindeki olay örgüsünü belirler.
- MEB A.3.6Metindeki şahıs kadrosunun özelliklerini belirler.
- MEB A.3.7Metindeki zaman ve mekânın özelliklerini belirler.
- MEB A.3.8Metnin dil, üslup ve anlatım/sunum özelliklerini belirler.
- MEB A.3.9Metinde millî, manevi ve evrensel değerler ile sosyal, siyasi, tarihî ve mitolojik ögeleri belirler.
- MEB A.3.10Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- MEB A.3.11Metni yorumlar.
- MEB A.3.12Yazar ve metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.
- MEB A.3.13Türün ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar.
- MEB A.3.14Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.
- Tiyatro türlerini, sahne unsurlarını ve Türk tiyatrosunun gelişimini açıklar.