Servetifünun ve Fecriati
Şiir ile resim arasında nasıl bir anlatım yakınlığı kurulabilir?
Dergi çevresinde sanat anlayışı
Servetifünun dergisi çevresindeki Edebiyat-ı Cedide topluluğu 1896–1901 aralığıyla anılır. Bireysel duyarlılık, hayal–gerçek çatışması, sanatlı dil ve Batı edebiyatıyla yakın ilişki belirgindir. Derginin daha önce var olmasıyla edebî topluluğun etkin dönemi aynı tarih değildir.
Şiirde resim, müzik ve cümle
Tevfik Fikret parnasizmle ilişkilendirilen gözlem ve biçim işçiliği; Cenap Şahabettin sembolist çağrışım ve müzikal dille anılır. Aruz, serbest müstezat, sone ve terzarima gibi biçimler; cümlenin dize veya beyit sonunda bitmeyip sürmesi yenilikler arasındadır. Fikret'in Rübab-ı Şikeste, Haluk'un Defteri ve heceyle çocuk şiirleri Şermin'i farklı özellikler taşır. Cenap'ın Elhan-ı Şita şiiri ile Hac Yolunda gezi yazısı aynı tür değildir.
Roman ve hikâyede yapı
Halit Ziya Uşaklıgil'in Mai ve Siyah'ında Ahmet Cemil'in sanat hayalleri; Aşk-ı Memnu'da aile ve yasak aşk çatışması öne çıkar. Kırk Yıl ve Saray ve Ötesi anı eserleridir. Mehmet Rauf'un Eylül'ü psikolojik çözümlemeyle, Siyah İnciler'i mensur şiirle ilişkilidir. Hikâye ve romanda olay örgüsü, mekân ve kişilik daha bütünlüklü kurulabilir; yazarın doğrudan ders veren müdahalesi azalır.
Fecriati ve Ahmet Haşim
Fecriati'nin sanatın kişisel ve saygınlığına vurgu yapan bildirisi ortak estetik bağı savunur; bütün üyeler aynı biçimde üretmemiştir. Ahmet Haşim'in Göl Saatleri ve Piyale'sinde müzik, izlenim, belirsizlik ve çağrışım önemlidir. Bize Göre ve Gurebahane-i Laklakan düzyazı; Frankfurt Seyahatnamesi gezi eseridir. Haşim'i yalnız topluluğun kısa ömrü içine hapsetme; bağımsız şiir anlayışı daha geniş sürer. Akşam sözcüğü tek başına onu tanımlamak için yeterli değildir.
Topluluk tarihini, sanatçının uzun üretim hayatını ve eser türlerini ayrı tut.
Bu bölümün kazanımları
- MEB A.1.8Şiirde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- MEB A.1.11Türün/biçimin ve dönemin/akımın diğer önemli yazarlarını ve eserlerini sıralar.
- MEB A.2.12Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- MEB A.2.14Yazar ile metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.
- Servetifünun ve Fecriati'nin şiir ve anlatı özelliklerini temsilcilerle eşleştirir.