Edebî akımlar
Aynı şehir bir yazarda gözlem, diğerinde simgelerle nasıl görünür?
İki özgün anlatım
'İşçiler gün doğmadan dar sokağa çıktı; ayakkabıları çamurluydu' gözleme açık ayrıntılar kurar. 'Sokak, içimde büyüyen eski bir rüyaydı' öznel çağrışımı öne çıkarır. Bu örnekler tek başına kesin akım etiketi koymaya yetmez; fakat gerçekliğin nasıl işlendiğini karşılaştırmayı başlatır. Akım, yalnız konu ortaklığı değil dil ve sanat anlayışıdır.
Kural, duygu ve gözlem
Klasisizm akıl, ölçü, evrensel insan doğası ve kurallı biçime; romantizm bireysellik, duygu ve özgürlüğe ağırlık verir. Corneille, Racine ve Molière klasik tiyatro; Victor Hugo romantizmle anılır. Realizmde Balzac, Stendhal ve Flaubert gözlemci romanla ilişkilidir. Natüralizm çevre ve kalıtım belirleyiciliğini daha deneysel bir iddiayla öne çıkarır; Zola önemli temsilcidir. Her ayrıntılı betimleme natüralizm kanıtı değildir.
Şiirde biçim ve çağrışım
Parnasizm biçim kusursuzluğu, nesnel betimleme ve işçilikle; sembolizm doğrudan bildirmek yerine sezdirme ve müzikle tanınır. Parnasizmi yalnız 'doğa şiiri', sembolizmi yalnız 'kapalı şiir' diye ezberleme. Baudelaire öncü etkileriyle, Verlaine ve Mallarmé sembolist çevreyle; Leconte de Lisle parnasizmle ilişkilidir. Şiirin hangi duyguyu nasıl ses ve imgeye dönüştürdüğünü metinden göster.
Modern yönelimler
Sürrealizm bilinç dışı, düş ve serbest çağrışımı; fütürizm hız ve modern teknolojiye yönelişi; dadaizm yerleşik sanat ve anlam kurallarına itirazı öne çıkarır. Egzistansiyalizm özgürlük, seçim, sorumluluk ve varoluş problemleriyle edebiyatı etkiler. Modernizm parçalı zaman, iç dünya ve yabancılaşma gibi anlatı yollarını kullanabilir. Akım, topluluk ve dönem adlarını ayır: Garip bir şiir hareketidir; Cumhuriyet tarihsel dönemdir.
Akımı tek sözcükle değil gerçeklik, dil ve biçim anlayışının birlikte verdiği ipuçlarıyla bul.
Bu bölümün kazanımları
- MEB A.1.8Şiirde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- MEB A.2.12Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- MEB A.3.10Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
- Başlıca akımların gerçeklik, duygu ve biçim anlayışını karşılaştırır.