Cumhuriyet Hikâyesi ve Romanı Konu Anlatımı – AYT Türk Dili ve Edebiyatı

Olay, durum ve modern hikâye

Bir hikâyenin güçlü olması için büyük bir olay gerekir mi?

Küçük bir anın ağırlığı

Özgün kısa metin: 'Otobüs gitti. Yaşlı adam elindeki ikinci bileti katlayıp cebine koydu.' Burada açıklanmayan geçmiş ve ikinci biletin çağrışımı okuru anlam kurmaya çağırır. Kısa olmak tek başına küçürek hikâye yapmaz; yoğunluk, eksilti ve açık bırakılan anlam önemlidir. Büyük olay yerine bir durum veya fark ediş de hikâyenin merkezinde olabilir.

Türler arasında geçişler bulunur; yalnız uzunluk yeterli ölçüt değildir.

İlk dönemden farklı sesler

Ömer Seyfettin olay hikâyesinin; Sait Faik Abasıyanık gündelik insan, ada ve kent yaşantısının; Memduh Şevket Esendal durum hikâyesi ve sade gözlemin önemli isimleridir. Sait Faik'in Semaver, Lüzumsuz Adam ve Alemdağ'da Var Bir Yılan'ı aynı tekniğe indirgenmez. Esendal'ın Otlakçı'sı hikâye; Ayaşlı ile Kiracıları romandır. Sabahattin Ali'nin Değirmen ve Kağnı'sında toplumsal gözlem ve kişi çatışmaları öne çıkar.

Toplum, iç dünya ve modern anlatı

Orhan Kemal Ekmek Kavgası; Haldun Taner Şişhane'ye Yağmur Yağıyordu; Tarık Buğra Oğlumuz; Mustafa Kutlu Uzun Hikâye ile ilişkilidir. Modernist ve bireyin iç dünyasına yönelen anlatılarda zamanın parçalanması ve dil denemeleri görülebilir. Bilge Karasu, Ferit Edgü, Vüs'at O. Bener, Nezihe Meriç, Leyla Erbil ve Tomris Uyar farklı arayışları temsil eder; hepsini tek manifesto altında toplama.

1960 sonrası metni çöz

Füruzan'ın Parasız Yatılı'sında toplumsal koşullar ve bireysel deneyim; Rasim Özdenören'in Hastalar ve Işıklar'ında iç dünya ve değer arayışı; Ferit Edgü'nün kısa anlatılarında yoğunluk belirgindir. Bir paragrafı incelerken anlatıcı, zaman, çatışma ve dildeki eksiltiyi işaretle. Ardından aynı sahneyi üçüncü kişi yerine kahramanın ağzından yazmayı dene: değişen yalnız zamir değil okurun eriştiği bilgi ve ses olacaktır.

Hikâyenin etkisini olay büyüklüğüyle değil seçilen an, ses ve kurgu yoğunluğuyla değerlendir.

Dikkat: Her kısa metin küçürek hikâye; her açık uçlu metin aynı anlatı anlayışı değildir.

Bu bölümün kazanımları

MEB A.2.2Metnin türünün ortaya çıkışı ve tarihsel dönem ile ilişkisini belirler.
MEB A.2.9Metindeki anlatım biçimleri ve tekniklerinin işlevlerini belirler.
MEB A.2.12Metinde edebiyat, sanat ve fikir akımlarının/anlayışlarının yansımalarını değerlendirir.
MEB A.2.14Yazar ile metin arasındaki ilişkiyi değerlendirir.
MEB A.2.16Metinlerden hareketle dil bilgisi çalışmaları yapar.
Cumhuriyet hikâyesindeki başlıca eğilimleri ve küçürek hikâyeyi ayırır.