Homojen ve heterojen karışımlar
Tek bir görünüş, tek bir madde demek değildir.
Bardakta kaybolan şeker
Çaya atılan şeker bir süre sonra görünmez olur, fakat çayın tadı ve bileşimi değişmiştir. Şeker yok olmamış; molekülleri sıvının içine dağılmıştır. Aynı suya kum eklediğimizde ise tanecikler ayrı bir faz olarak kalır ve zamanla çöker.
İki durumda da bir karışım oluşur, fakat dağılımın ölçeği farklıdır. Karışımın her yerinden alınan örneklerin aynı bileşimi taşıyıp taşımadığı, görünüşten daha güçlü bir sınıflandırma ölçütüdür.
Çözelti tek fazlı karışımdır
Homojen karışımlar çözelti olarak adlandırılır. Her yerinde aynı özellikleri gösterir ve tek fazlı görünür. Tuzlu su, şekerli su ve temiz hava örneklerdir; uygun alaşımlar katı çözelti olabilir. Çözelti mutlaka sıvı olmak zorunda değildir.
Çözücü, çözeltinin ortamını oluşturan bileşendir; aynı fiziksel hâlde bileşenler için çoğunlukla fazla miktarda olandır. Çözünen bunun içinde dağılan maddedir. Sulu çözeltilerde çözücü sudur. Çözelti saf bileşik değildir; bileşen oranları belirli sınırlar içinde değişebilir.
Heterojen karışımı fiziksel hâlle eşleştir
Süspansiyon, sıvı içinde dağılmış katı parçacıklar içerir; çamurlu su örnektir. Emülsiyon, birbiriyle karışmayan sıvılardan birinin diğerinde damlacıklar hâlinde dağılmasıdır; yağ–su karışımı çalkalandığında örnek oluşturur. Aerosol, gaz içinde sıvı damlacık veya katı parçacık dağılmasıdır; sis ve duman buna örnektir.
Gazın sıvı içinde dağılması köpük oluşturabilir. Kum–çakıl gibi karışımlar adi karışım diye anılır. Türü seçerken ‘dağılan nedir, ortam nedir?’ sorularını ayrı ayrı cevaplamak adları ezberlemeyi kolaylaştırır.
Kolloid neden yanıltıcı görünür?
Çözeltilerde dağılan türler molekül veya iyon ölçeğindedir. Kolloidlerde daha büyük, çoğunlukla yaklaşık 1–1000 nm aralığında dağılmış yapılar bulunur; kaba süspansiyonlarda parçacıklar daha büyüktür. Bu sınırlar öğretim amaçlı yaklaşık sınıflandırmalardır.
Kolloidler çıplak gözle tekdüze görünebilir ama mikroskobik ölçekte heterojendir. Işığı saçmaları, ışık yolunun görünür olmasıyla gösterilebilir; buna Tyndall etkisi denir. Süt bu bakımdan bir kolloid örneğidir. Kolloid parçacıklar çoğu zaman sıradan süzgeç kâğıdından geçer ve kolayca çökmez.
Bileşikle karışımın sınırı
Bir bileşiğin kimyasal formülü ve element oranı belirlidir; bileşen elementlerin özelliklerini aynen taşımaz. Karışımın tek bir kimyasal formülü bulunmaz ve bileşenler fiziksel özellik farklarıyla ayrılabilir. Karışım hazırlanırken her zaman yeni madde oluşması gerekmez.
Tuzlu suyun tekdüze olması onu NaCl gibi bir bileşik yapmaz. NaCl’nin kendisi bir bileşiktir; suda çözündüğünde ortaya çıkan sistem ise su ile çözünmüş iyonların oluşturduğu karışımdır. Aynı örneği farklı düzeylerde adlandırdığını fark etmek önemlidir.
Çözelti homojen karışımdır. Heterojen türleri dağılan maddenin ve ortamın hâline, kolloidleri ayrıca dağılım ölçeğine göre tanı.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 10.2.1.1Karışımları niteliklerine göre sınıflandırır.
- Karışımları dağılım, faz ve tanecik boyutu bakımından sınıflandırır.