Ekosistemin canlı ve cansız bileşenleri
Bir gölü anlamak için yalnız balıklara bakmak yetmez.
Bir kıyıda birbirine bağlı yaşamlar
Göl kıyısında sazlar, böcekler, kurbağalar ve kuşlar aynı manzaranın parçalarıdır. Fakat gölü yalnız canlıları sayarak anlatamayız: suyun sıcaklığı, ışığın ulaştığı derinlik ve çözünmüş oksijen de hangi canlıların yaşayabileceğini etkiler. Canlılarla çevre koşulları birlikte bir düzen oluşturur.
Ekoloji, canlıların birbirleriyle ve çevreleriyle ilişkilerini inceler. Bir gölde ışığın azalması üreticileri; üreticilerdeki değişim besin ve oksijen ilişkilerini etkileyebilir. Ekosistemdeki sonuçlar bu bağlantılar boyunca yayılır; tek bir etkeni diğerlerinden bütünüyle bağımsız düşünmek çoğu zaman eksik kalır.
İç içe ekolojik düzeyler
Belirli bir alanda ve zamanda yaşayan aynı tür bireyler popülasyonu oluşturur. Bir göldeki aynı türe ait sazanlar buna örnektir. Aynı alandaki farklı türlerin popülasyonları birlikte komüniteyi oluşturur. Komünite ile cansız çevresinin etkileşen bütünü ekosistemdir.
Habitat canlının yaşadığı yer, ekolojik niş ise kaynak kullanımı ve diğer ilişkileri içeren rolüdür. Aynı habitatı paylaşan iki türün nişi bütünüyle aynı olmak zorunda değildir. Bir ağacın tek başına popülasyon, bütün balıkların da tek türmüş gibi tek popülasyon sayılması kavramları karıştırır.
Canlı ve cansız etkenler
Üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılar ekosistemin biyotik bileşenleridir. Işık, sıcaklık, su, toprak, pH ve mineraller abiyotik bileşenler arasında yer alır. Bir etkenin uygun aralığı türlere göre değişebilir; aynı sıcaklık bir tür için elverişli, başka bir tür için sınırlayıcı olabilir.
Yaşamı sınırlayan şey yalnız en az miktardaki kaynak değildir; bir koşulun fazla olması da sorun oluşturabilir. Toprak suyunun aşırılığı köklerin oksijen almasını zorlaştırabilir. “Daha çok kaynak her zaman daha çok canlı” şeklindeki doğrusal düşünce yerine koşulların birlikte etkisini değerlendir.
Bir değişimin olası zinciri
Göl suyuna fazla besleyici madde taşınması bazı üreticilerin çoğalmasını hızlandırabilir. Ancak sonraki ayrışma süreçleri oksijen tüketimini artırdığında balıklar olumsuz etkilenebilir. İlk anda üretimin artması, uzun vadede ekosistemin her bileşeninin yarar göreceğini göstermez.
Bir ekosistemi tanıtan kısa bir çalışma hazırlarken alanı ve zamanı belirt; birkaç tür, temel abiyotik koşullar ve gözlenebilir ilişkiler seç. “Bu değişim olursa ne etkilenir?” sorusuna tek kesin sonuç yerine, mekanizması açıklanmış olası sonuçlar yaz. Gözlem ile tahmini ayırmak ekolojik düşünmenin önemli parçasıdır.
Popülasyon aynı türün bireyleri; komünite farklı popülasyonlar; ekosistem ise canlı topluluğu ile cansız çevresinin bütünüdür.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 10.3.1.1Ekosistemin canlı ve cansız bileşenleri arasındaki ilişkiyi açıklar.
- Popülasyon, komünite ve ekosistemi ayırır; çevresel değişimlerin olası sonuçlarını gerekçelendirir.