Psikoloji bilimi ve gelişim
Birlikte değişen iki şeyden hangisi diğerinin nedeni?
Veri sezgiyi sınar
Bir sınıfta daha çok tekrar yapanların notu yüksek çıkarsa tekrar ile not arasında ilişki gözlenmiştir. Ön bilgi, çalışma süresi veya motivasyon da etkili olabilir. Korelasyon tek başına neden–sonuç göstermez. Psikoloji davranışları ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceler; yalnız insanın içinden geçeni tahmin etme işi değildir.
Yöntem soruya göre seçilir
Gözlem doğal davranışı, anket kişinin bildirimini, görüşme ayrıntılı deneyimi, vaka incelemesi tekil durumu araştırabilir. Deneyde araştırmacı bağımsız değişkeni değiştirir, bağımlı değişkeni ölçer. Rastgele atama ile katılımcı özelliklerinin gruplarda dengelenmesi amaçlanır. Gönüllü katılım, bilgilendirme ve mahremiyet araştırmanın parçasıdır. Küçük bir vaka bütün topluma doğrudan genellenmez.
Alanlar ve yaklaşımlar
Gelişim, sosyal, bilişsel, deneysel, eğitim ve endüstri–örgüt psikolojisi farklı sorulara odaklanır. Klinik psikoloji değerlendirme ve psikolojik destek alanıdır; psikiyatri tıp uzmanlığıdır. Davranışçı yaklaşım öğrenilmiş davranışı, bilişsel yaklaşım bilgi işleme süreçlerini, biyolojik yaklaşım sinir sistemi ve bedensel süreçleri, psikodinamik yaklaşım bilinç dışı çatışmaları öne çıkarır. Bir yaklaşım bütün davranışları tek başına açıklamak zorunda değildir.
Gelişim bir etkileşimdir
Büyüme nicel bedensel artış; olgunlaşma biyolojik olarak hazır hâle gelme; öğrenme yaşantıyla değişmedir. Gelişim bunların yaşam boyu etkileşimidir. Ergenlikte bedensel değişim, kimlik arayışı ve akran ilişkileri önem kazanır; herkes aynı hızda veya aynı deneyimle ilerlemez. Kalıtım olanak ve yatkınlıklarla, çevre deneyimlerle etkilidir. 'Ya yalnız genler ya yalnız çevre' ikiliği dil öğrenimi gibi karmaşık süreçleri açıklamakta yetersiz kalır.
Davranış açıklaması veriye, yönteme ve gelişim bağlamına dayanır.
Bu bölümün kazanımları
- Psikolojinin yöntemlerini ve yaşam boyu gelişimde kalıtım–çevre etkileşimini açıklar.