Öğrenme türleri
Ödül vermekle rahatsızlığı kaldırmak nasıl aynı sonuca yol açar?
Değişim her zaman öğrenme değildir
Bisiklet sürmeyi deneyimle geliştirmek öğrenmedir. Yorgunluk nedeniyle yavaşlamak geçici performans değişimi, büyüyen çocuğun biyolojik olarak yürümeye hazırlaşması olgunlaşmadır. Öğrenme yaşantı sonucunda davranışta veya davranış potansiyelinde görece kalıcı değişmedir. Öğrendiğini her an göstermek zorunda değilsin.
Klasik koşullanma: uyarıcıları ilişkilendirmek
Yiyecek salya tepkisini doğal olarak oluşturur. Başlangıçta nötr ses yiyecekle tekrar tekrar eşleşirse ses tek başına da salya tepkisi oluşturabilir. Yiyecek koşulsuz uyarıcı, doğal salya koşulsuz tepki; öğrenilmiş ses koşullu uyarıcı, sese salya koşullu tepkidir. Koşullu uyarıcıya benzeyen seslere tepki genelleme, belirli sesi ayırt etme ayrımlaştırmadır. Eşleşme kesilince tepki sönebilir; dinlenme sonrası kısa süreli geri dönüş kendiliğinden geri gelmedir.
Edimsel koşullanma: sonucu öğrenmek
Düzenli çalışmanın ardından tercih edilen etkinliğe zaman ayrılması davranışı artırıyorsa olumlu pekiştirmedir. Emniyet kemeri takılınca uyarı sesinin susması kemer takmayı artırıyorsa olumsuz pekiştirmedir; ceza değildir. Bir sonucun adı niyetten çok davranışa etkisiyle belirlenir. Sürekli pekiştirme başlangıçta edinimi kolaylaştırabilir; aralıklı tarifeler farklı sürdürme ve sönme örüntüleri oluşturur. Küçük yaklaşmaları aşamalı pekiştirmek biçimlendirmedir.
Gözlem ve anlamlandırma
Bir modeli izleyip davranışını öğrenmek gözlem yoluyla öğrenmedir; dikkat, akılda tutma, uygulama ve güdülenme rol oynar. Her gözlenen davranış hemen yapılmaz. Gizil öğrenme uygun fırsata kadar performansa yansımayabilir. İçgörüde problemin ilişkileri yeniden örgütlenerek çözüm bulunur. Haritadaki yolları anlayıp yeni bir kısa yol kurmak yalnız deneme–yanılmayla açıklanamayacak bilişsel işlem örneğidir.
Öğrenmede neyin eşleştiğini ve davranışın sonucunun neyi değiştirdiğini sor.
Bu bölümün kazanımları
- Koşullanma, gözlem ve bilişsel öğrenmeyi; pekiştirme ile cezayı ayırır.