Doğruluk ve geçerlilik
Yanlış bilgilerden doğru biçimde sonuç çıkarılabilir mi?
Bilgi ile bağlantı ayrı denetlenir
'Bütün balıklar uçar. Hamsi balıktır. Öyleyse hamsi uçar.' İlk öncül yanlıştır; buna rağmen sonuç öncüllerin biçimsel gereğidir. Mantık, öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olup olmadığını inceler. Doğruluk önermeye, geçerlilik çıkarıma yüklenir. Hem geçerli hem doğru öncüllü çıkarıma sağlam çıkarım denir.
Düşünmenin temel ilkeleri
Özdeşlik, kavramın aynı bağlamda kendisiyle aynı anlamı korumasıdır. Çelişmezlik, aynı özneye aynı zamanda aynı bakımdan hem bir niteliği hem onun değilini yükleyememektir. İki değerli mantıkta üçüncü hâlin imkânsızlığı p veya p değil ifadesidir. Yeter sebep ilkesi yargının gerekçesini arar; ilk üçü gibi yalnız doğruluk tablosuyla açıklanan bir bağlaç kuralı değildir. Sıcak çayın sonra soğuması aynı zaman koşulunu sağlamadığından çelişki sayılmaz.
Zorunlu sonuç mu, olası genelleme mi?
Tümdengelimde geçerli biçim doğru öncüllerden doğru sonucu zorunlu kılar. Tümevarım gözlenen örneklerden genel sonuca gider; gözlenmeyen örnekler nedeniyle eksik tümevarım kesinlik vermez. Analoji ilgili benzerliklerden başka benzerlik beklemektir. Islak sokaktan yağmur yağmış olabileceğini düşünmek en iyi açıklamaya çıkarımdır; sulama olasılığı bulunduğu için zorunlu sonuç değildir.
Bilim ve teknolojiyle ilişki
Aksiyom sistemin başlangıç kabulü, teorem bu kabullerden kanıtlanan sonuçtur. Bilimsel kuram açıklamalar ağıdır; matematiksel aksiyom sistemiyle aynı türden değildir. Hipotetik tümdengelim, hipotezden gözlenebilir sonuç çıkarıp onu sınar. Bilgisayarda iki koşulun birlikte sağlanmasını istemek mantıksal VE ile modellenebilir; fakat giriş verisinin doğruluğunu mantık kapısı kendiliğinden denetlemez.
Öncüllerin doğruluğunu ve sonucun onlardan çıkışını ayrı sor.
Bu bölümün kazanımları
- Mantığın konusu, temel ilkeler ve akıl yürütme türlerini örnekle ayırır.