Felsefi soru ve argüman
Herkes aynı şeyi söylüyorsa bu, görüşü doğru yapar mı?
Yaygın kanaatten gerekçeye
Bir sınıfta herkes bir uygulamayı adil bulabilir; fakat çoğunluğun aynı kanaatte olması tek başına adaletin ölçütünü açıklamaz. Felsefe, kullanılan kavramı ve yargının dayandığı gerekçeyi sorgular. Felsefi soru çoğunlukla tek gözlemle kapanmaz; 'adalet nedir?' ile 'sınıfta kaç kişi var?' farklı tür sorulardır. Bu, felsefede her cevabın eşit derecede güçlü olduğu anlamına gelmez.
Merakın düzenli düşünceye dönüşmesi
Felsefe bilgelik arayışıyla ilişkilidir; merak, hayret ve kuşku başlangıç olabilir. Eleştirel olmak gerekçeyi incelemek, refleksif olmak düşüncenin kendi araçlarını da sorgulamak, tutarlı olmak savlar arasında çelişkiye düşmemektir. Sistemlilik görüşlerin bağlantısını, rasyonellik gerekçelendirilebilir düşünmeyi vurgular. Yığılımlı ilerleme önceki sorularla süren tartışmayı anlatır; her yeni filozofun öncekini deneyle kesin silmesi değildir.
Üç akıl yürütmeyi aynı örnekte ayır
Bütün metaller uygun koşulda genleşir; bakır metaldir; o hâlde bakır bu koşulda genleşir: genel öncülden özel sonuca tümdengelim örneği. İncelenen birçok metalin genleşmesinden genel yargıya gitmek tümevarımdır; eksik gözlemde sonuç zorunlu değildir. İki okulun benzer özelliklerinden yeni uygulamada da benzer sonuç beklemek analojidir; ilgili benzerlikler arttıkça güçlü olabilir ama kesinlik sağlamaz. Bir görüşe dayanak sunmak temellendirmedir; yalnız iddiayı farklı sözcükle tekrarlamak değildir.
Doğruluk ile tutarlılığı ayır
'Bütün kuşlar memelidir; serçe kuştur; o hâlde serçe memelidir' çıkarımında biçimsel bağlantı geçerli olsa da ilk öncül gerçekte yanlıştır. Gerçeklik var olanla, doğruluk yargının uygunluğuyla, tutarlılık yargıların bir arada çelişmemesiyle ilgilidir. 'Özgürlük istediğini yapmaktır' savını incelerken başkasının hakkını ihlal etme karşı örneği tanımı sınamaya yarar. Dilin aynı sözcüğünü farklı anlamlarda kullanmak görünürde güçlü ama hatalı bir argüman oluşturabilir.
Felsefi değerlendirmede iddia, gerekçe ve çıkarım bağlantısı ayrı incelenir.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 10.1.1Felsefenin anlamını açıklar.
- MEB 10.1.2Felsefi düşüncenin özelliklerini açıklar.
- MEB 10.1.3Felsefenin insan ve toplum hayatı üzerindeki rolünü örneklerle açıklar.
- MEB 10.2.1Düşünme ve akıl yürütmeye ilişkin kavramları açıklar.
- MEB 10.2.2Düşünme ve akıl yürütmede dili doğru kullanmanın önemini açıklar.
- MEB 10.2.3Bir konuyla ilgili felsefi sorular oluşturur.
- MEB 10.2.4Felsefi bir görüşü veya argümanı sorgular.
- Görüşü gerekçelerinden ayırır; akıl yürütmenin gücünü değerlendirir.