MÖ 6. yüzyıl–MS 2. yüzyıl felsefesi
Değişen dünyanın altında değişmeyen bir temel var mıdır?
Birbirinden farklı nesnelerin ortak temeli
Doğa filozofları çeşitliliğin arkasındaki ilk ilkeyi, arkheyi aradı. Thales suyu, Anaksimenes havayı, Anaksimandros sınırsız-belirsiz ilkeyi öne çıkardı. Empedokles dört kök, Demokritos atomlar ve boşluk üzerinden açıklama geliştirdi. Bunlar modern fizik deneyleriyle doğrulanmış aynı tür kuramlar değil, doğayı gerekçeli ilkelerle açıklama arayışlarıdır.
Değişim sorusuna karşıt yanıtlar
Herakleitos değişimi ve karşıtların ilişkisini, Parmenides aklın gösterdiği değişmez varlığı vurgular. Lao Tse'de Tao ve doğayla uyum farklı bir düşünce geleneğinin örneğidir. Mezopotamya, Mısır, Hint, Çin ve İran birikimleri düşünsel ortamın parçasıdır; felsefenin oluşumunu başka kültürlerden bütünüyle yalıtılmış bir olay saymayız. Konfüçyüs'te ahlaki olgunluk ve toplumsal ilişkilerin düzeni öne çıkar.
Sofistler ile Sokrates
Sofistlerde bilgi, dil ve ikna ile insan ölçütü tartışılır; Protagoras'ın görecelik, Gorgias'ın bilgi ve aktarım sorunları öne çıkar. Sokrates soru–cevap yoluyla kişinin kavramlarını ve tutarsızlıklarını açığa çıkarır; erdem ile bilgi arasında güçlü bağ kurar. Bir görüşün ikna edici olmasıyla gerekçeli doğruluğu aynı değildir. Sokrates'in Savunması'nı okurken 'hangi yaşam sorgulanmaya değerdir?' problemi, olay özetinin ötesinde aranır.
Platon ve Aristoteles'i aynı soruda karşılaştır
Platon duyusal değişkenliğe karşı idealarla kalıcı bilgi ve varlık zeminini araştırır; siyasetinde bilgi ve erdem belirleyicidir. Aristoteles madde–form ilişkisini tek tek varlıklarda, bilgiyi deneyim ve akli etkinliğin ilişkisiyle ele alır. Altın orta, erdemi her konuda aritmetik ortalama almak değil aşırılık ve eksiklik arasında uygun tutum olarak düşünmektir. Cesaret korkaklıkla düşüncesiz atılganlığın tam sayısal ortalaması değildir.
Antik düşünceyi ilk neden, değişim, bilgi ve erdem soruları üzerinden karşılaştır.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 11.1.1Felsefenin ortaya çıkışını hazırlayan düşünce ortamını açıklar.
- MEB 11.1.2MÖ 6. yüzyıl-MS 2. yüzyıl felsefesinin karakteristik özelliklerini açıklar.
- MEB 11.1.3Örnek felsefi metinlerden hareketle MÖ 6. yüzyıl-MS 2. yüzyıl filozoflarının felsefi görüşlerini analiz eder.
- MEB 11.1.4MÖ 6. yüzyıl-MS 2. yüzyıl felsefesindeki örnek düşünce ve argümanları felsefi açıdan değerlendirir.
- İlk neden, değişim, bilgi ve erdem problemlerini antik düşünürlerle ilişkilendirir.