Varlık ve bilgi felsefesi
Bir şeyi algılamak, onun zihinden bağımsız var olduğunu kanıtlar mı?
Masa ile masaya ilişkin yargı
Önümüzdeki masanın ne tür bir varlık olduğu ontolojinin, onu nasıl bildiğimiz epistemolojinin sorusudur. Rüyada masa görmemiz, algının her durumda dış dünyayı hatasız verdiğini sorgulatabilir; tek başına dış dünyanın bulunmadığını ispatlamaz. Felsefi soruyu doğru sınıfa yerleştirmek için yalnız 'masa' sözcüğüne değil sorulan ilişkiye bakmalıyız.
Varlığın niteliğine farklı yanıtlar
Materyalizm varlığı maddi temelde, idealizm düşünsel veya zihinsel temelde açıklar. Düalizm iki temel ilke kabul eder; monizm tek temel ilkeyi vurgular. Oluş görüşleri değişimi merkeze alır. Bu terimler her filozofun bütün ayrıntısını tek başına anlatmaz. Gerçek varlık ile matematiksel veya düşünsel varlık ayrımı da 'yalnız gözle gördüğümüz vardır' öncülünü sorgulamaya açar.
Bilginin kaynağı ve sınırı
Rasyonalizm aklı, empirizm deneyimi bilgi kaynağı olarak öne çıkarır; kritisizm deneyim ile zihnin düzenleyici etkinliğini birlikte tartışır. Entüisyonizm sezgiye, pragmatizm bilginin pratik sonuçlarına önem verir. Septisizm bilginin kesinliğini sorgular; her kuşku günlük yaşamda hiçbir karar alınamayacağını söylemez. Bir metindeki 'deney' sözcüğü tek başına empirizmi kanıtlamaz; bilginin temel kaynağı olarak hangi rolün verildiğini izle.
Doğruluk ölçütünü örnekte sınamak
Bir haberin gerçek olayla uyuşmasını aramak uygunluk; savın bir bilgi sistemiyle çelişmemesini aramak tutarlılık ölçütüyle ilişkilidir. Yararlı sonuç üretmek veya uzlaşma sağlamak başka ölçütler olarak tartışılabilir. Yanlış bilgi de kısa vadede yararlı görünebileceğinden ölçütlerin sınırları sorgulanır. Kaynak güvenilirliğinde ilk kaydı, bağlamı ve bağımsız doğrulamayı aramak felsefi sorgulamanın gündelik kullanımıdır.
Varlığın ne olduğu ile onu nasıl bildiğimiz ayrı ama bağlantılı sorulardır.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 10.3.1Varlık felsefesinin konusunu ve problemlerini açıklar.
- MEB 10.3.2Bilgi felsefesinin konusunu ve problemlerini açıklar.
- Varlığın niteliği ile bilginin kaynağına ilişkin soruları ayırır.