Biyoçeşitlilik, biyomlar ve madde döngüleri
Bir ormanda çok sayıda ağaç olması yüksek biyoçeşitlilik için yeterli midir?
Birey sayısı ile tür çeşitliliğini ayır
Tek tür ağacın binlerce bireyinden oluşan alan ile çok sayıda bitki, hayvan ve mikroorganizma türünü barındıran alan aynı çeşitliliğe sahip değildir. Biyoçeşitlilik genetik, tür ve ekosistem düzeylerinde değerlendirilir. Sıcaklık, yağış, yer şekilleri, su özellikleri ve insan etkisi canlıların dağılışını birlikte belirler.
Biyomları iklimle ilişkilendir
Yıl boyu sıcak ve nemli koşullar tropikal yağmur ormanlarını, mevsimlik yağışlı sıcak koşullar savanları, kuraklık çölleri, uzun soğuk dönemler tayga ve tundrayı destekler. Yükselti aynı enlemde farklı yaşam kuşakları oluşturabilir. Bu şemalar keskin siyasi sınırlar gibi değildir; geçiş bölgeleri ve yerel koşullar bulunur. Türkiye'nin farklı iklimleri ve yükselti çeşitliliği zengin habitatlara katkı verir.
Enerji akar, madde döner
Üreticiler enerjiyi besin ağına aktarır, tüketiciler beslenir, ayrıştırıcılar organik maddelerin inorganik bileşenlere dönüşümüne katılır. Enerjinin bir kısmı her aktarımda ısı olarak çevreye dağılır; aynı enerji bitmeyen bir döngüyle geri dönmez. Su döngüsünde buharlaşma, yoğunlaşma, yağış, sızma ve akış; karbon döngüsünde fotosentez, solunum, ayrışma ve yanma birlikte izlenir. Azot bağlama, nitrifikasyon ve denitrifikasyon aynı yönde çalışan süreçler değildir.
Sucul sistemde derinlik neyi değiştirir?
Işığın ulaşması, sıcaklık, tuzluluk, çözünmüş oksijen ve besin maddeleri su ekosistemlerini etkiler. Aşırı besin tuzu girişi alg artışını, ardından ayrışma ve oksijen tüketimini artırabilir. Sulak alanın kurutulması su depolama, canlı yaşamı ve yerel ekonomik faaliyetleri birlikte etkiler. Örneğin tarım drenajı incelenirken yalnız kazanılan tarla alanı değil taşkın düzenleme ve habitat kaybı da hesaba katılmalıdır.
Ekosistemi canlılar, cansız çevre ve madde–enerji ilişkileriyle birlikte incele.
Bu bölümün kazanımları
- MEB 11.1.1Biyoçeşitliliğin oluşumu ve azalmasında etkili olan faktörleri açıklar.
- MEB 11.1.2Ekosistemi oluşturan unsurları ayırt eder.
- MEB 11.1.3Madde döngüleri ve enerji akışını ekosistemin devamlılığı açısından analiz eder.
- MEB 11.1.4Su ekosisteminin unsurlarını ve işleyişini açıklar.
- İklim, habitat ve beslenme ilişkilerini ekosistemin bütünü içinde değerlendirir.